Steinhaus Hugo Dyonizy

Steinhaus Hugo Dyonizy

 

 Wśród wielu wybitnych osób, które związane są z naszym miastem na szczególną uwagę zasługuje osoba Hugona Steinhusa. Społeczność jasielska w pełni doceniła osiągnięcia tego wybitnego uczonego i humanisty przyznając mu w 1965 roku - w czasie obchodów 600-lecia Jasła (12-20.06.1965 r.), tytuł Honorowego Obywatela Miasta Jasła.

Rodzina Steinhausów aktywnie uczestniczyła w życiu społecznym i gospodarczym miasta, co możemy stwierdzić na podstawie badania dokumentów źródłowych związanych z historią samorządu jasielskiego. (w przygotowaniu jest książka dotycząca tej tematyki - wydawca Urząd Miasta). Stryj i ojciec wielokrotnie zasiadali w Radzie Miejskiej. Z inicjatywy stryja H.Steinhausa założono w Urzędzie Miejskim telefon. Rodzina Steinhausów zajmowała się inwestycjami na rynku nieruchomości. W Rynku prowadzili trafikę tytoniową oraz sklep kolonialny z alkoholami. Niewiele miast może się poszczycić takimi osobistościami, jakie związane są z Jasłem.

Hugo Dionizy Steinhaus urodził się 14 stycznia 1887 r. w Jaśle w rodzinie inteligenckiej. Jego stryj Ignacy był znanym działaczem politycznym, posłem do parlamentu austriackiego i członkiem Koła Polskiego. Ojciec, Bogusław, był właścicielem cegielni. Po czteroletniej szkole ludowej w 1897 r. zdał egzamin wstępny do gimnazjum w Jaśle. Dyrektorem szkoły był wtedy Klemens Sienkiewicz.

W wieku 12 lat młody Hugo zachorował na koklusz i w celach leczniczych został wysłany z ciotką- przez Kraków i Wrocław - do Kołobrzegu. Nauka w szkole nie sprawiała mu kłopotów, rodzinę zresztą stać było na bonę, osobę pomagającąw nauce.

Po pozytywnym ukończeniu gimnazjum niższego i wyższego w 1905r. Hugo Steinhaus ukończył -jako uczeń kl. VIII a - gimnazjum „z odznaczeniem".

Choć rodzice chcieli by został inżynierem, to młodzieniec zaczął interesować się czystą matematyką, samodzielnie studiując książki: wybitnych ówczesnych matematyków. Studia rozpoczął na Uniwersytecie we Lwowie zapisując się na Wydział Filozoficzny by uczyć się dwóch przedmiotów: matematyki i filozofii

Po rocznym pobycie we Lwowie Steinhaus przeniósł się do Getyngi, gdzie matematykę wykładali wówczas znakomici uczeni: Hilbert, Klein, Minkowski, Landau
i Caratheodory. Tam w 1911 r. doktoryzował się i rozpoczął badania nad teorią szeregów trygonometrycznych, które później rozszerzył na teorię funkcji rzeczywistych, analizę funkcjonalną i szeregi ortogonalne.

Po wybuchu I wojny światowej przez krótki czas służył w Legionach, po czym we Lwowie otrzymał katedrę matematyki. W 1920 r. został profesorem i pracował tam do wybuchu II wojny światowej. Od 1924 r. współpracuje ściśle z jednym z największych talentów matematycznych tego wieku Stefanem Banachem. Wyniki wspólnych oraz indywidualnych, badań matematycznych ogłaszali w założonym w 1929 r. czasopiśmie matematycznym „Studia Mathematica". Jego zainteresowania są szerokie, od teorii funkcji rzeczywistych, poprzez teorię gier, rachunek prawdopodobieństwa, do zastosowań matematyki w innych naukach (m.in. w biologii, medycynie).

Steinhaus był organizatorem oraz sędzią głównym Turnieju Tenisa Ziemnego organizowanego w Jaśle pod patronatem Starosty Jasielskiego Pana Zolla.

Początkowy okres II wojny światowej spędza we Lwowie, potem ukrywa się m.in. na Podkarpaciu, od listopada 1945 r. mieszka we Wrocławiu. Zostaje pierwszym dziekanem Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego, pierwszym sekretarzem generalnym nowo powstałego Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, bazującego głównie na uczonych przed wojną pracujących we Lwowie, którzy teraz znaleźli dla siebie miejsce we Wrocławiu. Tu, przy jego głównym udziale, powstają czasopisma matematyczne:

„Colloquium Mathematicum", „Zastosowania Matematyki", „Monografie Matematyczne". Jest autorem około 100 prac, a słynny „Kalejdoskop matematyczny", przetłumaczony na kilkadziesiąt języków, jest jedną z najlepszych książek popularyzujących matematykę.

Steinhaus wielokrotnie odwiedzał Jasło. W Muzeum Regionalnym zachowały się dokumenty sygnowane przez znakomitego matematyka. Znajduje się między innymi jego paszport  wydany we Lwowie w 1937 roku; jest wpis w Księdze Pamiątkowej Obchodów 600-lecia Jasła oraz rękopisy wystąpień profesora.

Hugo Steinhaus zmarł 25 lutego 1972 r. we Wrocławiu, mając 85 lat. W jego pogrzebie brała udział delegacja z Jasła.

Co pozostało po Steinhausie ?

Powszechnie uważa się, że był prekursorem działu matematyki zwanego teorią gier. W arytmetyce znany jest tzw. Problem Steinhausa, dotychczas częściowo tylko rozwiązany. Tą nazwą określa się zagadnienie: czy przyporządkowując liczbie naturalnej sumę n - tych potęg jej cyfr otrzymamy, po pewnej ilości kroków, cykl zamknięty. Dotychczas, tak wynika z dostępnej literatury, problem został rozwiązany całkowicie dla n:£ 8.

 Z nazwiskiem Steinhausa wiąże się także opublikowane w 1966 r.
w czasopiśmie „Wiadomości matematyczne" następujące zadanie: Czy w dowolnym trójkącie ostrokątnym leży zawsze taki punkt, że poprowadzone z niego prostopadłe do boków dzielą pole trójkąta na 3 równe części ? Pozytywna i matematycznie uzasadniona odpowiedź na to pytanie została podana dopiero kilkanaście lat temu.

Zdaniem H. Steinhausa zadania matematyczne, jak przysłowiowe pieniądze, leżą na ulicy. Potrafił on niemal w każdej sytuacji, każdym zdarzeniu, widzieć zagadnienie, czy po prostu zadanie matematyczne. Potwierdzeniem tego jest jego książka „100 zadań".

Matematyk H. Steinhaus był także humanistą. Jest znany z licznych aforyzmów, a także tzw. hugenotków - oryginalnych nazw rzeczy dawno inaczej nazwanych, nieoczekiwanych interpretacji powszechnie używanych stów, powiedzeń. Zbiór tej literackiej twórczości pomieszczony jest w książce p.t. „Słownik racjonalny".